Περίοδοι λειτουργίας τη ΙΘΣΧ στα 127 χρόνια της ιστορίας της

Ὁ βίος τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης εἰς τήν μακραίωνα ἱστορίαν αὐτῆς τῶν ἑκατόν καί εἴκοσι ἑπτά ἐτῶν (1844-1971) διακρίνεται ἀνάλογα μέ τό σύστημα λειτουργίας της εἰς τέσσαρας περιόδους: τήν πρώτην 1844-1919, καθ' ἥν ὅ κύκλος τῆς φοιτήσεως ἦτο ἑπταετής, πλήν τῶν ἐτῶν 1899-1904, καθ' ἅ προσετέθη καί ὄγδοη τάξις, τήν δευτέραν 1919-1923, κατά τήν ὁποίαν καταργηθέντος τοϋ γυμνασιακοῦ τμήματος ἤ Σχολή ἐλειτούργησεν ὡς Ἀκαδημία, τήν τρίτην 1923-1951, καθ' ἥν ἀνασχηματισθεῖσα ἀπό τῆς πρώτης τάξεως καί ὁλοκληρώσασα τάς τάξεις αὐτῆς τό ἔτος 1930 ἐπανέφερε τό ἀρχικόν ἑπταετες σύστημα, καί τήν τετάρτην 1951-1971 κατά τήν ὁποίαν ἡ Σχολή ἐλειτούργησεν, εἰς δύο ἀνεξάρτητα ἀπ' ἀλλήλων τμήματα, ἤτοι ὡς πλῆρες ἀνεξάρτητον Λύκειον μέ τριετῆ κύκλον φοιτήσεως καί ὡς θεολογικόν τμῆμα μέ τετραετῆ κύκλον σπουδῶν ἀνάλογον πρός τάς πανεπιστημιακάς Θεολογικᾶς Σχολάς1.

Ἡ τελευταία αὐτή περίοδος, λόγω τῆς ἰδιαιτερότητος τήν ὁποίαν πάρουσιάζει εἰς τό σύστημα τῆς λειτουργίας τῆς Σχολῆς σέ ἀντιδιαστολήν μέ τάς προγενεστέρας περιόδους καί μέ δεδομένην τήν ὄντως σημαντικήν συμβολήν καί προσφοράν της, παρά τήν βραχεῖαν αὐτῆς διάρκειαν τῶν εἴκοσι ἐτῶν, εἰς τό ποιμαντικόν, τό διορθόδοξον καί τό διαχριστιανικόν ἔργον καί τήν ἀποστολήν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἀποτελεῖ πράγματι ἱστορικόν σταθμόν εἰς τόν πολυσήμαντον βίον τῆς θεολογικῆς καί ἐκκλησιαστικῆς παιδείας τῆς Σχολῆς. Δι' ὅ καί ὁ γράφων μέ τήν προσωπικήν ἐμπειρίαν καί γνῶσιν τῆς περιόδου αὐτῆς θά ἐπιχειρήσῃ νά περιγράψη ἔνταϋθα τούς λόγους διά τούς ὁποίους ἡ Ἐκκλησία ἀπεφάσισεν, ἀπό τῆς λήξεως τοῦ Β' παγκοσμίου πολέμου καί μετά, νά προβῇ εἰς τήν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ συστήματος λειτουργίας τῆς Σχολῆς, ἐξαιτουμένη τήν ἔγκρισιν τῆς τουρκικῆς κυβερνήσεως δι’ἕνα εἰδικόν διά τήν Σχολήν ἐκπαιδευτικόν καθεστώς, καί νά ἐκθέσῃ τούς ἐκ τῆς ἀναδιοργανώσεως καί ἐφαρμογῆς τοῦ νέου συστήματος καί προγράμματος λειτουργίας αὐτῆς ἀγλαούς καρπούς καί τά ἐπιτεύγματα, εἰς τόν καθόλου βίον καί τάς δραστηριότητας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου κατά τά τελευταῖα τεσσαράκοντα ἔτη, παρά τήν ἀπό τό 1971 ἀναγκαστικήν ἀναστολήν τῆς λειτουργίας τῆς Σχολῆς καί τήν ἐπακολουθήσασαν αὐτήν ἐπικίνδυνον στέρησιν μορφωμένων θεολογικῶς καί ἐκκλησιαστικώς στελεχῶν εἰς τήν Ἕδραν αὐτοῦ καί εἰς τάς ὑπό τήν κανονικήν ἐκκλησιαστικήν αὐτοῦ δικαιοδοσίαν Ἀρχιεπισκοπάς καί Μητροπόλεις ἀνά τήν οἰκουμένην.

Ἀποστόλου Μέξη, Ἡ ἐν Χάλκῃ Ἱερά Θεολογική Σχολή (1844-1933), τομ Α΄, Κωνσταντινούπολις 1933, τόμ.Β΄Σταμπούλ 1953, τόμ. Γ’, Σταμπούλ 1957.
Φιλαδελφείας Αἰμιλιανοῦ, Σύντομος ἱστορική Ἐπισκόπησις (1844-1944) Ὀριθοδοξία, Ἐκτακτον τεῦχος ἐπί τῇ ἑκατονταετηρίδι τῆς ἐν Χάλκῃ Θεολογικῆς Σχολῆς, 1944, σελ 310.
Βασιλείου Θ. Σταυρίδου, Ἡ Ἱερά Θεολογική Σχολή Χάλκης, Β’ἒκδοσις, Θεσσαλονίκη 1988, σελ. 45.